انواع سم
انواع سم

 انواع سم

 
 سموم حشره کش :
 
موادی به صورت مایع ، جامد و یا گاز هستند که به منظور نابودی حشرات به کار می‌روند.
 
حشره‌کشها را در رابطه با نحوه اثر آنها به سه گروه زیر تقسیم می‌کنند.
 
سموم داخلی
 
سموم داخلی یا سمومی که از راه معده و دستگاه گوارش حشرات را مسموم می‌کنند، مانند ترکیبات آرسنیک ، فلوئور و آنتیموان.
 
سموم تماسی
 
سموم تماسی ترکیباتی هستند که از راه پوست ، جذب بدن حشرات شده و آنها را از بین می‌برند. این سموم ممکن است، معدنی مانند گوگرد و پلی‌سولفورها ، یا گیاهی مانند نیکوتین و یا سموم آلی مصنوعی  ( ترکیبات کلره و فسفره) مانند ددت باشند.
 
سموم گازی
 
سموم گاز ترکیباتی هستند که به صورت گاز ، حشره را تحت تاثیر قرار می‌دهند. اگر این سموم به صورت مایع یا جامد باشند، باید به آسانی قابلیت تبخیر و یا تصعید داشته باشند تا به صورت گاز در آمده و حشرات را متاثر کنند. مهمترین این سموم عبارتند از اسید سیانیدریک ( HCN) ، برمید متیل ( CH3Br) ، سولفید کربن CS2 و پارادی‌کلرو بنزن C6H4Cl2.
 
 دسته بندي حشره‌کش‌ها بر پايه موارد استفاده، چگونگي اثر و ساختار شيميايي انجام مي‌گيرد. دسته بندي حشره‌کش‌ها بر مبناي ساختار شيميايي، به شکل زير است:
 
1-     حشره‌کش‌هاي آلي کلره
 
 
2-     حشره‌کش‌هاي آلي فسفره
 
 
 
3-     کاربامات‌ها
 
 
 
4-     حشره‌کش‌هاي آلي گوگردي
 
 
 
5-     حشره‌کش‌هاي آلي ازت‌دار
 
 
 
6-     حشره‌کش‌هاي تدخيني
 
 
 
7-          حشره‌کش‌هاي کاني (معدني)
 
آفت ها موجودات زنده اي مي باشند که براي انسان ضررهاي اقتصادي يا بهداشتي را به همراه دارند. منشا آفات ممکن است حيواني يا نباتي باشد. آفات با منشا حيواني شامل حشرات ، حلزون ها و جونده ها و آفات با منشا نباتي شامل قارچ ها و علف هاي هرز مي باشند. براي مبارزه با آفات، روش هاي مختلفي وجود دارد از جمله بهسازي محيط ، مبارزه مکانيکي ، مبارزه بيولوژيکي و همچنين مبارزه شيميايی . مبارزه واقعی و موفق با آفات ، زمانی صورت می گیرد که تلفیقی از روش های مختلف بکار گرفته می شود.
 
آن دسته از آفت کشها که به منظور خاصی طرح ریزی شده اند، معمولا ویژگی معینی از موجود زنده مانند ویژگی های متابولیکی، بیولوژیکی و غیری را تحت تاثیر خود قرار می دهند. اما متاسفانه این ویژگیها معمولا خاص گونه موردنظر نبوده و در نتیجه گونه های مشابه نیز تحت تاثیر این مواد قرار می گیرند. نمونه ساده ای از سمیت انتخابی آفت کشها، کاربرد جونده کش وارفارین است که با توجه به فقدان سیستم تهوع در موشها طرح ریزی شده است، به این ترتیب که این سم پس از خورده شدن به دلیل عدم وجود سیستم تهوع ، قابل خروج از بدن موشها نبوده و منجر به مرگ آنها می شود.
 
سایر آفت کشها تفاوتهای بیوشیمیایی پیچیده ای با یکدیگر دارند. به عنوان مثال در پستانداران، حشره کش مالاتیون به واسطه هیدرولیز متابولیزه گردیده و تولید متابولیت اسیدی می نماید که به سرعت دفع می گردد. اما در حشرات مسیر متابولیکی معمول ، اکسیدان و تولید مالاکسون است که با مهار کولین استراز خواص سمی پیدا می کند. گرچه آفت کشها ممکن است از دیدگاه عموم، همه به یک اندازه برای انسان خطر ساز می باشند ، اما میزان تاثیر این مواد بر محیط و همچنین میزان سمیت آنها در پستانداران و سایر جانداران حیات وحش به یک اندازه نیست.
 
برخی از مهمترین انواع آفت کشها به شرح زیر است :
 
حشره کشها(Insecticides) : شامل ترکیبات ارگانوفسفره ، کاربامات و اورگانوکلرین و تولیدات طبیعی مانند پیرترینها(Pyrethrins)
 
علف کشها(Herbicides-Weed killer): شامل ترکیبات کلروفنوکسی ، دی نیتروفنولها، بای پریدیلها(Bipyridyls) ، کرباماتها، تری یازین ها (Triazines) ، اوره های مصنوعی (Substituted ureas) و آمیدهای آروماتیک.
 
قارچ کشها(Fungicides) : شامل ترکیبات آلکیل جیوه ، هیدروکربنهای کلردار، دی آلکیل دی تیوکارباماتها (Dialkyldithiocarbamates) و ترکیبات اورگانوتین.
 
جونده کشها(Rodenticides): شامل گروههای غیر آلی ، تولیدات طبیعی، آلیفاتیک های فلوئوردار(Fluorinated aliphatics) و آلفا- نفتیل تیوره (α-Naphthylthiourea).
 
لاروکش ها(Lavicides)، حلزون کش ها(Molluscides) و ...
 
لازم به ذکر است که برخی از مواد ممکن است در چند دسته قرار گیرند. به عنوان مثال ترکیبات ارسنیک به عنوان حشره کش، جونده کش و علف کش کاربرد دارند.
 
از لیست فوق چنین بر می آید که آفت کشها شامل میزان وسیعی از انواع گوناگون ترکیبات شیمیایی با نحوه عملکرد کاملا متفاوت می باشند. با این حال سمیت این مواد در انسانها و سایر پستانداران ممکن است ناشی از مکانیسمی غیر از مکانیسم مورد نظر در جانداران هدف باشد.
 
فرمولاسیون آفت کش ها
 
فرم آفت کش که توسط سازندگان تهیه می شود نسبتا خالص است. این فرم را فرم تکنیک یا خام ماده آفت کش می نامند.چنین فرمی در مبارزه با آفات در اغلب مواقع قابل استفاده نیست و برای استفاده باید آنرا فرموله کرد و درواقع ، فرمولاسیون یک آفت کش ، مجموعه تغییرات فیزیکی و شیمیایی است که روی فرم تکنیک بعمل می آید با آن را به فرم قابل مصرف تبدیل کند.
 
انواع فرمولاسیون آفت کش ها عبارتند از :
 
·        گردهای پاشیدنی (Dusting Powder): در این حالت فرم تکنینک را با گردهای بی اثری مثل تالک مخلوط می کنند.
 
 
 
·        محلول (Solution): فرم تکنیک در این حالت به طور کامل در حلال خود حل می شود.
 
 
 
·    سوسپانسیون : فرم تکنیک را به همراه یک ماده بی اثر تا درصد معینی رقیق کرده و سپس آن را در آب می ریزند. برای پایداری سوسپانسیون نیز کمی ماده سورفاکتانت مانند دترجنت نیز به آن اضافه می شود.این فرم را پودروتابل (قابل تعلیق در آب) (Water Wettable Powder) می نامند.
 
 
 
·    امولوسیون : برای این نوع فرمولاسون، ابتدا فرم تکنیک را در یک حلال آلی حل کرده و سپس محلول را وارد آب می کنند.برای پایداری این فرم ممکن است کمی دترجنت نیز به آن اضافه می شود. این فرم را کنستانتره امولسیفیابل(Emulsifiable Concentrates) می گویند.
 
 
 
·        قرص ، گرانول، طناب ، و غیره نیز از انواع فرمولاسیون های مختلف است.
 
 
 
در سم پاشی بطریقه ULV(Ultra Low Volume) ، فرم تکنیک در یک حلال به صورت غلیظ حل شده و با هواپیما روی محصولات کشاورزی ریخته می شود.حجم محلول در این حالت در حدود 4-2 لیتر برای هر هکتار است.
 
 
 
لازم به ذکر است هنگامی که حلال سم ، آب است ، خطرات سم مختص به خود سم می باشد ولی در هنگامی که حلال سم یک حلال آلی است، مسمومیت با حلال هم ممکن است به وجود آید.
 
تقسیم بندی آفت کش ها بر مبنای ساختمان شیمیایی آنها :
 
این ترکیبات را می توان بر مبنای ساختمان شیمیایی به صورت زیر تقسیم بندی نمود :
 
 
 
·        ترکیبات آلی شامل ترکیبات آلی کلره ، آلی فسفره، کارباماتها، آلی گوگرددار(روداناتها، لتان، تانیت، فنوتیازین، آرامیت)
 
 
 
·        ترکیبات گیاهی مانند پیرتروم، روتنون، نیکوتین، جاسمولین، سینرین
 
 
 
ترکیبات معدنی مانند ارسینات سرب ، سبزپاریس (ارسینات مس) ، کربنات باریوم، اسید بوریک و ...
 
 
 
ترکیبات اورگانوفسفره (Organophosphorus) (Organo Phosphate)
 
منشا اصلی این سموم اسید فسفریک است. عناصر تشکيل دهنده حشره‌کش‌هاي اين دسته، عبارت هستند از: کربن، ئيدروژن، اکسيژن و فسفر. برخي از آنها، نيز داراي عناصري ديگر، مانند کلر، برم و گوگرد هستند.در سموم فسفره Z می تواند اکسیژن یا گوگرد باشد ، اگر گوگرد باشد، ترکیب حاصل تیوآت یا تیونات نام می گیرد و اگر گوگرد به جای یکی از اکسیژن های متصل به هیدروژن قرار بگیرد، ترکیب حاصل رل تیولات می گویند. چنانچه به جای گوگرد در تیولات، نیتروژن قرار گیرد ، ترکیب آمیدات خواهد بود. X گجروه ترک کننده است که می تواند هالوژن، سیانید، تیوسیانات و یا ... باشد. R1 و R2 گروههای الکیل (R-) و یا الکوکسی (-O-R) می باشد.
 
اگر استخلاف های R1 و R2 ، هر دو از یک ماهیت یعنی هر دو دهنده الکترون و یا هر دو کشنده الکترون باشند. در این صورت ترکیب یک حشره کش است، ولی اگر از نظر دهندگی و کشندگی الکترون، از دو ماهیت متفاوت باشند، در این صورت ترکیب یک گاز جنگی است. گروههای الکیل دهنده الکترون و گروههای الکوکسی کشنده الکترون هستند. بنابراین با یک نگاه ساده به فرمول ساختمانی ارگانوفسفره ها می توان کاربرد آنرا تشخیص داد.
 
نخستين بار، آلماني‌ها در جنگ جهاني دوم، از ترکيبات آلي فسفره، به عنوان گاز جنگي استفاده گردند. اين گازها به نام گازهاي عصبي شناخته شده هستند.
 
 
 
مهمترين و معمول ترين راه تماس صنعتي با سم‌هاي آلي فسفره، آلودگي‌ها و تماس‌هاي اتفاقي پوست است. و بيشتر ترکيباتي که در اين دسته جا مي‌گيرند، به سرعت و به آساني از راه پوست جذب مي‌شوند. دومين راه تماس عمده، از راه استنشاق است. سم‌هاي آلي فسفره، به طور کلي، داراي فشار بخار پايين هستند و در برخي گونه‌هاي آنها مانند پاراتيون که در کشاورزي استفاده مي‌شود، مسموميت‌هايي تا حد مرگ در اثر تماس‌هاي شديد کوتاه مدت مشاهده شده است. تماس از راه دستگاه گوارش، نمي‌تواند در بهداشت حرفه‌اي مطرح شود، اما گاهي ممکن است ماده سمي به علت رعايت نکردن اصول بهداشتي، به هنگام سم پاشي يا توليد خورده شود و از اين راه مسموميت ايجاد کند.
 
انواع سموم فسفره آلي:
 
از ميان انواع مختلف سموم فسفره آلي چون مالاتيون Malathion، درتون Demeton، ديازينون Diazinon، دي کلروس Dichlorvos، موينفوس Mebinphos، ديپترکس Dipetrex، گوزاتيون Gusathion، فنتيون، تمفوس، پاراتيون Parathion ، نالد، بایتکس، TEPP و DDVP(Dichlorovous) و... در اينجا به بيان کوتاهي از برخي از آنها پرداخته مي‌شود:
 
مالاتيون
 
حشره‌کشي مايع، روغني و به رنگ زرد تا قهوه‌اي تيره است. داراي کمترين سميت در ميان جدا شود‌هاي آلي فسفره است و به عنوان آفت کش طيفه گسترده در کشاورزي استفاده مي‌شود و نيز در برنامه‌هاي مبارزه با حشرات و بندپايان، به ويژه مالاريا و شپش سر و بدن انسان به کار مي‌رود. TLV - TWA مالاتيون در هوا، برابر با 1 ميلي گرم در متر مکعب است.
 
پاراتيون
 
مايعي است به رنگ زرد قهوه‌اي که در آب تقريبا غير محلول و در اغلب حلال‌هاي آلي محلول مي‌باشد. پاراتيون سردسته حشره‌کش‌هاي آلي فسفره است که همه آنها املاح آلي اسید فسفريک يا مشتقات آن هستند و خاصيت مشترک همه آنها مهار کردن آنزيم‌هاي کلين استراز در بدن مي‌باشد و چون تا کنون حشرات و کرم‌هايي که براي دفع آنها از اين سموم استفاده مي‌کنند در برابر آنها مقاومتي از خود بروز نداده‌اند. اين گروه حشره‌کش‌ها به طور وسيعي مورد استفاده قرار مي‌گيرند.
 
پاراتيون از نظر شيميايي تيوفسفات دودي اتيل پارانيتروفنيل بوده و اسامي فسفرنو Fosferno و فوليدول Folidol و مورفوس Morpjhis و تويوفوس Thiophos و سولفوس Sulphos و غيره نيز مشهور است.
 
پاراتيون جزء گروه ارگانوفسفره‌هايي است که از نظر L.D.50 در گروه پايين تر از mg/kg50 قرار دارند فوق العاده سمي و حداکثر مجاز آن mg/m3 1/0 بوده، مقدار خطرناک آن 1/0 گرم و مقدار کشنده آن براي انسان بالغ با وزن متوسط بين 5/1 تا 2 گرم است. TLV - TWA پاراتيون در هوا، برابر با 05/0 ميلي گرم در متر مکعب است.
 
مسموميت با پاراتيون معمولا نزد کارگران تهيه کننده سموم در کارخانه‌ها، کارگران سم پاشي و مصرف کنندگان مواد سم پاشي شده يا خوراکي‌ها و وسايل آلوده پيش مي‌آيد گاهي نيز افراد به قصد خودکشي از اين سم استفاده مي‌کنند. در حال حاضر در ايران بيشتر کشاورزان مصرف کننده سموم به علت عدم اطلاع صحيح از چگونگي مصرف و سميت آن و کساني که به قصد خودکشي آن را مي‌خورند در معرض خطر قرار دارند. مسموميت ممکن است به علت نفوذ سم از راه پوست و يا از راه تنفس نزد کارگران و از راه دستگاه گوارش نزد کساني که به قصد خودکشي آن را مي‌خوراند توليد شود. در هر حال سم وارد شدن در بدن از راه خون به دستگاه عصبي رسيده و علايم مسموميت را بوجود مي‌آورد.
 
به طور کلي پاراتيون از هر راهي که وارد بدن شود بسته به غلظت سم وارده مي‌تواند عوارضي چون سريع شدن تنفس، سرگيجه کند شدن نبض، سردرد، درد سينه و شکم، اسهال و عرق فراوان، تنگ شدن مردمک چشم و بي حرکتي، تشنج خفيف به شکل تکان‌هاي عضلاني، اختلالات بينايي، اغما و حتي مرگ به دنبال داشته باشد.
 
پارااکسون، صد هزار برابر قویتر از پاراتیون است.در بدن حشره، گوگرد سریعا با اکسیژن تعویض می شود، ولی در انسان برای این تعویض زمان زیادی لازم است از این رو به جای پارااکسون برای مبارزه با حشرات از پاراتیون استفاده می شود.
 
اخیرا مصرف حشره کشهای اورگانوکلرین به دلیل پایداری و ترس از اثرات دراز مدت آتها کاهش یافته است. عدم مصرف د.د.ت بیشتر به دلیل بازتاب محیطی آن بر حیات وحش بود تا سمیت ظاهرا ناچیز آن بر انسان. ترکیبات اورگانوفسفره که جایگزین حشره کشهای اورگانو کلرین گردیدند، گرچه دارای پایداری کمتری بودند، اما میزان سمیت آنها در پستانداران بیشتر و شاید 100 برابر ترکیبات اورگانوکلرین بود. به عنوان مثال ترکیبات اورگانوفسفره علت اصلی مسمومیت کارگران کشاورز در کالیفرنیا می باشد.
 
امروزه ترکیبات اورگانوفسفره بسیاری با نحوه عملکرد یکسان و سم زایی مشابه وجود دارند که به عنوان حشره کش به کار میروند. همانطور که قبلا اشاره شد، ترکیبات ارگانوفسفره سمی تر هستند و بیشتر از آفت کشهای نوع ارگانوکلرین باعث بیماری یا مرگ انسانها می شوند. پاراتیون که اولین بار در سال 1944 ساخته شد، یکی از پر مصرف ترین حشره کشهای ارگانوفسفره بود که برخی از مهمترین مسمومیتهای گروهی به ثبت رسیده (جدول شماره 1) و احتمالا بسیاری از مسمومیتهای را به آن نسبت می دهند. پاراتیون در پستانداران مسمومیتهای شدیدی ایجاد می کند و به همین دلیل در موارد خاص ترکیبات ارگانوفسفره ای با سمیت کمتر را جایگزین پاراتیون می نمایند.یکی از این نوع حشره کشها ، مالاتیون است ، که به دلیل تفاوت شیوه متابولیسم آن در حشرات و پستانداران ، دارای دامنه تاثیر محدودتری نسبت به پاراتیون می باشد. اما به هرحال اثر ترکیبات ارگانوفسفره از نظر کیفی مشابه یکدیگرند، به طوری که این ترکیبات را می توان یکجا مورد بررسی قرار داد.
 
تعداد اين حشره‌کش‌ها فوق العاده زياد بوده و در کشاورزي براي دفع حشرات، همچنين کرم‌ها از آن استفاده مي‌شود. بعضي از آنها مانند پاراتيون از راه تماس و برخي مانند دمتون از راه داخلي (خوراکي) اثر سمي خود را اعمال مي‌کنند. از حشره‌کش‌هاي فسفردار آلي براي سم پاشي درختان ميوه، گياهان تزئيني و چمن، مزارع کشت پنبه، حتي از بين بردن پشه و مگس و پارازيت‌هاي حيوانات و پرندگان نيز استفاده مي‌کنند.
 
متاسفانه اين مواد روي انسان اثر سمي شديدي دارند و در اوايل مصرف آنها که هنوز تدابير حفاظتي کافي به کار نمي‌رفت موارد مسموميت زيادي ديده شده است. اين سموم نه تنها ممکن است از راه خوراکي وارد بدم شده و باعث مسموميت شوند بلکه از راه تنفس و پوست سالم نيز وارد بدن مي‌شوند به علاوه آستانه سميت آنها فاصله زيادي با آستانه کشندگي ندارد و در نتيجه مسموميت‌هاي خطرناک به سرعت و سهولت پيش مي‌آيد.
 
ديازينون
 
ديازينون ترکيبي است که داراي اثر حشره‌کشي و قارچ کشي طيف گسترده است. خالص آن، مايعي روغني و بي رنگ است. يکي از کاربردهاي آن، کنترل سوسک‌ها و به ويژه گونه‌هايي است که به حشره‌کش‌هاي کلره مقاوم هستند. در کشاورزي نيز مصرف دارد. TLV - TWA ديازينون در هوا، برابر با 01/0 ميلي گرم در متر مکعب است.
 
طرز تاثير سموم فسفره آلي در بدن:
 
عمل سموم فسفره آلي در بدن بي اثر کردن آنزيم‌هاي کلين استراز است سموم آلي فسفره با اين آنزيم‌ها ترکيب شده و آنها را از فعاليت باز مي‌دارند. خوشبختانه اين ترکيب با اغلب اين سموم برگشت‌پذير بوده و در اثر درمان‌هاي مناسب، سموم مزبور از آنزيم‌ها جدا شده و آنها را در حاليکه قادر به انجام فعاليت فيزيولوژيک خود هستند آزاد مي‌گذارند. البته سرعت ترکيب شدن آنها و ثبات ترکيب حاصل با نوع سم آلي فسفره رابطه دارد. کلين استراز‌ها که عمل فيزيولوژيک آنها بي اثر کردن استيل کلين در بدن مي‌باشد به دو دسته کلين استراز اصلي يا نسجي (شامل کلين استراز موجود در دستگاه عصبي و گلبول ها) و کلين استراز فرعي يا کلين استراز سرمي تقسيم مي‌شوند. به نظر مي‌آيد که از بين رفتن 75 درصد کلين استراز اصلي سبب مرگ مي‌گردد در حالي که کلين استراز‌هاي سرمي ارزش کمتري دارند. سموم فسفره آلي روي هر دو نوع کلين استراز اثر مي‌کنند.
 
کلين استراز‌ها که از دسته موکوپروتيدها و شبيه آلفاگلبولين‌ها مي‌باشد در نسج‌ها درست شده و در سرم خون مي‌ريزند. مقدار اين آنزيم‌ها در يک شخص ثابت بوده و به سن و زمان و فصل بستگي ندارد.
 
فعاليت کلين استرازي زنان از مردان کمتر بوده و در دوران قاعدگي و سه ماه اول آبستني کمبود آن مشهود است. کلين استراز‌ها که در مجاورت سطح سلولي و رشته‌هاي عصبي قرار دارند عمل فيزيولوژيک خود يعني خنثي کردن اثر استيل کلين را با هيدروليز کردن آن و گرفتن ريشه استيل از ماده مزبور انجام مي‌دهند. جسم حاصل، خود به نوبت در مجاورت آب هيدروليز شده و به کلين استراز و اسيد استيک تبديل مي‌گردد. بدين ترتيب مجددا کلين استراز فعال به دست مي‌آيد که با يک مولکول اسيد استيک نيز همراه است. پس در عمل، حاصل هيدروليز استيل کلين توليد اسيد استيک مي‌باشد و در نتيجه مقدار اسيد استيک موجود در خون‌ و در ادرار با مقدار کلين استراز‌ها بستگي داشته و معرف فعاليت آنهاست.
 
استيل کلين، نوروهورموني است که واسطه شيميايي دستگاه عصبي پاراسمپاتيک شناخته شده و علاوه بر اين دستگاه، در سيناپس‌هاي پيش عقده‌اي سمپاتيک و دستگاه عصبي مرکزي نيز فعاليت دارد.
 
به طور کلي سموم آلي فسفره، کلين استراز‌هاي بدن را از فعاليت باز مي‌دارند و در نتيجه استيل کلين هيدروليز نشده و در بدن تجمع پيدا مي‌کند و مسموميت حاصل در حقيقت نتيجه تاثير استيل کلين جمع شده در بدن به مقدار زياد و خارج از حد فيزيولوژيک آن مي‌باشد.
 
مهار کولین استراز توسط ترکیبات ارگانوفسفره ، باعث تشکیل استیل کولین و متعاقبا تحریک شدید اعصاب می گردد. واکنش مهار کولین استراز ، بسته به نوع ترکیب ارگانوفسفره ممکن است برگشت پذیر یا غیر قابل برگشت باشد. تفاوت نوع استیل کولین استراز در بافتهای مختلف بدن مانند پلاسما و اعصاب موجب تفاوت در شیوه مهار آنها توسط ترکیبات ارگانوفسفره می گردد. مهار کل استیل کولین استراز موجود در بدن، دارای درجاتی است که در پستانداران ، مهار آن تا 50% ، موجب بروز اثرات سمی و تا 80-90% ، منجر به مرگ می شود. نوع مکانیزم سمیت ترکیبات ارگانوفسفره بستگی به میزان شباهت آنها به سوبستراهای طبیعی استیل کولین دارد. بنابراین ترکیبات ارگانوفسفره همچنین می تواند برای آنزیم در حکم یک سوبسترا باشد. ماده حاصله برخلاف استیل کولین ، اتصال خو را با جایگاه فعال آنزیم حفظ نموده و کمپلکس به دست آمده ، در صورت هیدرولیز شدن، به آهستگی هیدرولیز می گردد. اما چنانچه ترکیبات ارگانوفسفره باعث مهار غیر قابل بازگشت آنزیمها گردند، این آنزیم ها باید دوباره ساخته شوند.
 
مالاتیون خود سوبسترای کولین استراز نمی باشد، بلکه این ماده باید ابتدا بر اثر متابولیسم به مالاکسون تبدیل شود. متابولیسم مالاتیون در حشرات سریعا انجام می پذیرد اما در پستانداران مسیر هیدرولیز ارجح تر از مسیر متابولیسم بوده و موجب دفع سریع دی اسید از بدن می گردد.تفاوت مسیر واکنش در حشرات و پستانداران اساس مسمومیت انتخابی به شمار می آید.
 
کاربامات ها
 
اين حشره‌کش‌ها داراي کربن، ئيدروژن، اکسيژن و نيتروژن و بدون کلر و فسفر هستند.اسیدکاربامیک (NH2-COOH) پایه و اساس این گروه از سموم است. این سموم نیز همانند سموم فسفره از هر 3 راه استنشاقی ، پوستی و گوارشی می توانند وارد بدن شوند. بسياري از کاربامات‌ها، به عنوان سم‌هاي اعصاب و کاهش دهنده مقدار آنزيم کلين استراز عمل مي‌کنند. از این گروه از کارباریل با نام تجاری سوین، پروپوکسور با نام تجاری بایگون، ایزولان، پیرولان، پيرتروم، آلدی کارب و منومتیل کاربوفوران نام می بریم. کارباماتها معمولا، به آهستگي اثر مي‌کنند، اما شماري از آنها، مانند کارباريل و پروپوکسور و ترکيبات پيرتروم، بر روي حشرات اثر سريع دارند.
 
کارباريل در برنامه‌هاي بهداشت عمومي، دامپزشکي و کشاورزي براي مبارزه با آفات گوناگون به طور گسترده به کار رفته است. مي‌توان آن را به صورت محلول سمپاشي، براي مبارزه با بالغ پشه‌ها به کار برد و از آنجا که سميت آن براي پستانداران ناچيز است، از گرد اين حشره‌کش براي مبارزه با کک و شپش حيوانات نيز استفاده مي‌شود. همچنين، مي‌توان آن را به صورت لوسيون براي مبارزه با شپش سر استعمال کرد.
 
پروپوکسور، به صورت حشره‌کش ابقايي، براي سمپاشي خانه‌ها و کشتن پشه‌هاي بالغ، مگس خانگي، کنه‌ها و... به کار برده شده است. همچنين، به عنوان يک سم گوارشي، به صورت طعمه، براي مبارزه با سوسک و سرانجام، به صورت گرد در پودر پاشي بر روي دام‌ها براي از ميان بردن انگل‌هاي خارجي آنها به کار برده مي‌شود.
 
به طور کلي، کاربامات‌ها از ترکيبات آلي فسفره، سميتي کمتر دارند (گرجه علايم مسموميت مزمن آنها، اصولا با يکديگر همانند است). کاربامات‌ها، نيز بازدارنده آنزيم کلين استراز هستند، اما اين واکنش‌ها به آساني برگشت پذير مي‌باشد و پس از چندي از ميان مي‌رود. در مسموميت با کاربامات‌ها نيز استيل کلين در بدن انباشته مي‌شود و کارهاي عصب پاراسمپاتيک، سرعت و افزايش مي‌يابد. اثرات مسموميت، از چند دقيقه تا چند ساعت به درازا انجاميده و گاهي، بيمار خود به خود بهبود مي‌يابد. مسموميت ممکن است از راه خوراکي، استنشاقي و يا پوستي روي دهد. مسموميت منجر به مرگ با کاربامات‌ها بسيار کم روي داده است و بيشتر، در اثر تجديد فعاليت آنزيمي، عوارض از ميان رفته است.
 
در مسموميت با کاربامات‌ها، در اثر وقفه کار کلين استراز، استيل کلين از راه طبيعي سوخت و ساز نشده و افزايش استيل کلين، باعث افزايش اعمال پاراسمپاتيک مي‌گردد. در نتيجه کندي نبض، اسهال، استفراغ، انقباضات ماهيچه اي، افزايش ترشحات بدن و... مشاهده مي‌شود. براي درمان، همانند آنچه که درباره حشره‌کش‌هاي آلي فسفره گفته شد، آتروپين تجويز مي‌شود.
 
مکانیسم اثر سموم فسفره و کارباماته
 
در هنگامی که رشته های عصبی تحریک می شوند، از انتهای آنها موادی تحت عنوان نوروترانسمیتر ترشح می شود.این مواد باعث تحریک رشته های عصبی دیگر، انقباض عضلانی و غیره می گردند. یکی از این مواد، ماده ای به نام استیل کولین است. این نوروترانسمیتر پس از ایفای نقش خود در محل سیناپس ها ، توسط آنزیمی به نام استیل کولین استراز تجزیه می شود
 
آنزیم کولین استراز دارای دو جایگاه اتصال برای استیل کولین است. در جایگاه آنیونی سوبسترا با آنزیم متصل شده و در جایگاه استری کولین آزاد می شود و آنزیم استیله می گردد. سپس آنزیم استیله شده آب جذب کرده و بنیان استیل تبدیل به اسید استیک شده و آنزیم آزاد می شود.
 
برخی از سموم مانند سموم کارباماته، مهار کننده رقابتی این آنزیم هستند.
 
واکنش گرفتن آب برای هیدرولیز آنزیم کاربامیله خیلی کند است، از این رو مدتی طول می کشد تا آنزیم آزاد شود. در حالیکه آنزیم استیله سریعا آب را جذب کرده و تبدیل به اسید استیک می شود و به این ترتیب سموم کارباماته با مهار کردن چند ساعته آنزیم کولین استراز ، مسمومیت را بوجود می آورند.
 
حشره کش های فسفره مهارکننده غیر رقابتی آنزیم کولین استراز هستند.
 
حشره‌کش‌هاي آلي کلره
 
 حشره كش های كلره ازكلردادن به هیدروكربورهای خوشبوی حلقوی بدست می آید.معروفترین سموم این گروهD.D.T-آلدرین-دیلدرین-آندرین-هیتاكلرلیندن یاایزومرگامایH.C.H می باشند . تمام این سموم تقریبا غیرمحلول درآبند. تركیبات ثابتی هستند كه ده هاسال درخاك بدون تجزیه باقی می مانند.

نوشته شده در سه شنبه نوزدهم بهمن 1395 ساعت 21:06:46 توسط samira


بازگشت به صفحه مبارزه با آفات


امتیاز شما به این مطلب

در کادر زیر نظر خود را درج نمایید




 refresh
کد امنیتی را وارد نمایید