انواع طبقه بندی گیاهان دارویی
انواع طبقه بندی گیاهان دارویی
انواع طبقه بندی گیاهان دارویی
 
طبقه بندی مصنوعی
 
طبقه بندی مصنوعی ، توسل کارل لینه- که به پدر طبقه بندی موسوم است- انجام گرفت. طبقه بندی لینه بر پایه ی تفاوتهای ساختمانی نافه یا پرچمهای گل قرار داشت .
 
طبقه بندی مصنوعی بعد ها تکمیل تر شد و اساس طبقه بندی طبیعی را به وجود آورد .کوشش در این نوع طبقه بندی ، قراردادن گروههای مشترک مشابه گیاهی در کنار هم با توجَه به اختلافهای جزئی ، یعنی شباهتهای عمیق و نزدیک بین آنهاست.
 
طبقه بندی طبیعی 
در طبقه بندی طبیعی ، صفاتی بیشتر مورد توجه است که ساختمان اندامهای گیاه بر پایه آنها استوار باشد.
 
طبقه بندی طبیعی در حقیقت یک رده بندی تحقیقی و استنتاجی است . واحدهای این طبقه بندی عبارتند از : سلسله، (فرمانرو) ، شاخه ، رده، راسته ، تیره ، جنس(سرده ) ، و گونه. هر یک از این واحد ها می تواند تقسیمات جزئی تری نیز داشته باشد ( مثلا : زیر سلسله فوق راسته ، و ... )
 
افرادی متعلَق به یک گونه در نظر گرفته می شوند که علاوه بر شباهت و نشانه های ریخت شناسی مشترک ، براثر هم آوری با هم ، دانه هایی زایای مولَد افراد تازه با همان اختصاصات و صفات والدین تولید می کنند.
 
در طبقه بندی طبیعی ، گونه های مشابه در گروه بالاتری به نام« جنس » قرار می گیرند . جنس در واقع عبارت است از ، مجموعه ای از گونه های مشابه و نزدیک به هم . مثلا گیاه خشخاش [8]به معنای یک جنس است با گونه های مختلف ، و گونه های مختلف خشخاش که همگی دارای میوه هایی به شکل کپسول هستند ، در جنس خشخاش قرار می گیرند.
 
جنسهای دارای صفات مشترک و مشابه ، گروه بزرگتری به نام « خانواده » یا « تیره » را تشکیل می دهند . مانند تیره خشخاش [9]که جنسهای خشخاش [10]، مامیران [11]، گلاسیوم [12]و چند جنس دیگر را که همگی دارای برگهای منفرد و منقسم ، گلهای دو جنسی با دو کاسبرگ و چهار گلبرگ و تعداد زیادی پرچم است ، شامل می گردد. خانواده یا تیره های دارای صفات مشابه و مشترک ، گروه بزرگتری به نام « راسته » را تشکیل می دهند . مثلا تیره های خشخاش ، شب بو [13]، کور[14]، که همگی دارای گل با کاسبرگ و گلبرگ و پرچمهای آزاد و تخمدانِ 2 تا 4 خانه ای هستند را در یک راسته به نام رودال [15]ها قرار می دهند . راسته هایی هم که با یکدیگر وجه تشابه دارند ، در یک رده قرار می گیرند . مثلا راسته های رودال ، رانال [16]و مالوال [17]و ... ، همگی در رده ی گیاهان جدا گلبرگ هستند که در آنها گلبرگ و کاسبرگ به تعداد مشخّص و کاملاً جدا از هم در گل جای می گیرند . کلیه ی رده هایی که با یکدیگر وجه اشتراک دارند در یک شاخه جای دارند ؛ مثلاً شاخه ی نهاندانگان که شامل رده های گیاهان جدا گلبرگ ، پیوسته گلبرگ و بی گلبرگ است.
 
طبقه بندی فیلوژنتیکی 
 
در گذشته پیوند ، خویشی و نسبت گونه های گیاهی برای گیاه شناسانی که معتقد به ثبوت بودند ، مسأله ای نبود . ولی از زمانی که اعتقاد به پدیده ی تحول و تکامل ، جانشین اعتقاد های قبلی گشت و اشتیاق انواع از یکدیگر جنبه های تحقیقی بیشتری یافت ، بخصوص پس از نیمه ی دوم قرن نوزدهم و بویژه در دورانی که عقاید لامارک و داروین بتدریج درفکر و عقاید محافل علمی دنیای آن روز رسوخ می کرد و اکتشافها و شواهد دانش پالئوبوتانیک نیز تکامل را تأیید و تقویت می نمود ، طبقه بندی قدیمی که مبنای آن بر اعتقاد تغییرناپذیری گونه بود ، یکباره در هم فرو ریخت و رفته رفته طبقه بندی تازه تری جایگزین آن شد . در این رده بندی ، علت مشابهت گونه ها و اشتراک صفات ( که در گذشته با اعتقادات ثبوت گونه ها قابل بیان نبود ) با توجه به خویشاوندی و شجره النسب گونه ها روشن شد . از این پس ، گیاه شناسان کوشش کردند نظامی بر پایه ی نزدیکی گونه های گیاهی و اتصال انها با یکدیگر پیدا کنند و حلقه های اشتیاق و خویشاوندی آنها را در بُعد زمان و طول دوره های گذشته تا حال پیدا نمایند ، و این ارتباط را به وسیله ی اصل رده بندی فیلوژنتیکی نشان دادند . در شکل گرفتن رده بندی فیلوژنتیکی ، دانش و اطلاعات و اکتشافهای پالئوبوتانیک اهمیت خاصی داشت و این دانش امکان آن را فراهم نمود تا گونه هایی که در گذشته وجود داشتند ولی امروز محو و نابود شده یا به حالت فسیل در لایه ها و رسوبهای دورانهای زمین شناسی قرار گرفته اند ( گیاهان امروزی اعقاب و دنباله ی آنها هستند) ، مورد مطالعه قرار گیرند.
 
به منظور رده بندی گیاهان ، عواملی نظیر خصوصیات سیتولوژیکی (شمارش کروموزومی ) ، مرفولوژیکی ، آناتومی ، مواد شیمیایی ، خصوصیات اکولوژیکی و عوامل آماری توزیع جمعیتهای گیاهان ، مورد مطالعه قرار می گیرند.
طبقه بندی نوین
در طبقه بندی نوین ، برای رده بندی گیاهان دارویی از نوع و خواص مواد مؤثره آنها نیز کمک گرفته می شود. از این رو ، تحقیقات دامنه داری به منظور شناخت ترکیبات شیمیایی مواد مؤثره ی مذکور انجام می پذیرد ، به طوری که تحقیقات مذکور به کشف گیاهان دارویی جدیدی کمک می کند . در اغلب کشورها ، گیاهان دارویی را می توان در دو گروه عمده قرار داد . دو گروه مذکور عبارتند از : گیاهان دارویی وحشی [21] ودیگری اهلی شده [22]در گروه اخیر ، گیاهانی وجود دارند (مثلا خشخاش ، بابونه[23] ، رازیانه [24]، افسنطین [25]و ...) که توسط انسان اهلی شده و کشت می شوند . این گیاهان با اجداد خود از نظر مقدار مواد مؤثره ، شکل و اندازه گلها ، طول گیاه و امثال آن تفاوتهای زیادی یافته اند . با این همه ، به طور کلی طبقه بندی گیاهان دارویی - اعم از کشت شده یا وحشی - مشابه عموم گیاهان است ؛ البته با توجه افزونتر به خصوصیاتی که آنها را به عنوان « دارویی» مطرح ساخته است (کالتیوارهای دارویی) ( 1، 2 ، 3  و 4) . حتی برای نامگذاری گیاهان دارویی ، مثل سایر گیاهان جهان از روش دو اسمی استفاده می شود ؛ ابتدا نام جنس سپس نام گونه گیاه نوشته می شود . پس از نام گونه ، نام مؤلف نیز قید می گردد . به منظور معرفی کالتیوار ، از کلمه ی مخفف سی وی استفاده می شود . به مثال زیر توجه کنید :
 
نام جنس
 
نام گونه
 
نام مؤلف
 
 نام کالتیوار
 
Papaver
 
Somnifenm
 
Linne
 
Cv.Kompolti M(Kompolti M)
 
(genus)
 
(specie)
 
(author)
 
 
 
گیاهان دارویی علاوه بر نام تاگزونومیک ، معمولا دارای نام دیگری نیز هستند که معرف اندامی است که حاوی ماده ی دارویی مورد نظر می باشد.
 
برای نامگذاری ماده ی دارویی ، پس از ذکر نام لاتین گیاه دارویی ( جنس و گونه ) اندام مورد نظر که حاوی ماده مؤثره ی مورد نیاز می باشد ، در جلوِ اسم گیاه ذکر می شود .
 
مثلا :
 
Lavandulae   flos, Datura    innxiae    folium    minoris herba,
 
Coriandri  fructus, Daturae     innoxiae    semen , Origani    herba, Levisitici
 
folium , Belladonnae    redix, Angelicae    radix,
 
همچنین ، ممکن است از نام برخی موادی که از گیاهان استخراج می شوند (نظیر اسانسها ، روغنها و ...) برای نامگذاری دارو استفاده می شود .
 
در این حالت ، ابتدا نام اسانس ، روغن و یا سایر مواد دارویی موردنظر ذکر می شود ؛ سپس از نام لاتین گیاه استفاده می گردد .برای مثال :
 
Pix    juniperi;  Aetheroleum    menthae    piperitae; Oleum     ricini
گیاهان دارویی را می توان در تمام واحدهای طبقه بندی زیر جستجو کرد :
 
الف ) زیرسلسله ی تالوفیتها: شامل گیاهان تک سلولی و چند سلولی بدون آوند که فاقد ریشه ، ساقه ، برگ و گل هستند و از طریق تقسیم سلولی و یا توسط رشته هایی به نام تال ، تکثیر می یابند.
 
- باکتریها و گروه های وابسته : گیاهان تک سلولی هستند که فاقد کلروفیل بوده ، تنها یک گروه از آنها واجد سبزینه ای شبیه کلروفیل هستند . ازدیاد آنها از طریق تقسیم شدن عرضی یا طولی سلول انجام می گیرد و دارای زندگی انگلی می باشند.
 
- آلگها : این گروه شامل گیاهانی است که در آبهای اقیانوسها ، یا در آبهای شیرین اکثر نقاط دنیا یافت می شوند و به واسطه ی اهمیت دارویی و صنعتی ، همه ساله مقادیر زیادی از آنها مورد بهره برداری قرار می گیرند. از مهمترین آنها : دیاتومه ها ، آلگهای قهوه ای و آلگهای قرمز هستند.
 
- قارچها : دسته ای دیگر از ریسه داران فاقد سبزینه اند که به صورت انگل یا همزیستی با سایر موجودات و اشیای اطراف خود دیده می شوند و تعدادی از آنها هم برروی مواد پوسیده ی بقایای گیاهی و حیوانی به سر می برند.
 
- گلسنگها : دسته ی دیگری از ریسه داران هستند که اغلب از اجتماع یک جلبک و یک قارچ که از رده ی آسکومیستها یا بازدید ومیستهاست ، به وجود می آیند و به صورت ریسه هایی دیده می شوند . شکل و اندازه ی آنها بسته به جنس قارچ و جلبکی است که آنها را تشکیل داده است . گلسنگها به واسطه ی دارابودن مواد مختلف ، موارد مصرف گوناگون دارند .
 
ب) زیرسلسله / مبریوفیتها یا گیاهان آوند دار[2]، شامل :
 
- بریوفیتها [3]نظیر خزه ها [4]، جگروش [5]ها : شامل گیاهان چند یاخته ی بدون آوند که فاقد ریشه بوده ولی ساقه و برگ دارند . به وسیله ی موهای چسبنده خود را بر روی گیاهان و اشیای اطراف ثابت می کنند و از طریق تشکیل هاگ تکثیر می شند .
 
- پتریدوفیتها[6] نظیر سرخسها[7] : شامل گیاهانی چند یاخته و دارای آوند می باشند. ریشه ، ساقه و برگ دارند ولی فاقد گل می باشند . تکثیر آنها از طریق تولید اسپور صورت می گیرد.
 
- اسپرماتوفیتها [8]نظیر گیاهان دانه دار ( اعم از بازدانگان و نهاندانگان ) ، گیاهانی هستند پرسلولی که ریشه ، ساقه ، برگ و گل دارند و دانه تولید می کنند و دانه در شرایط مناسب ، گیاه جدیدی را به وجود می آورد.
 
در این بحث ، به طور کلی گیاهانی معرفی می شوند که به گروه ب (امبریوفیتها) تعلق دارند ، و قبل از آن یک خانواده از گروه الف ( تالوفیتها ) نیز معرفی می شوند .
 

 


نوشته شده در 14/04/1393 شنبه ساعت 09:34:24 توسط مهندس احمد یزدانی
ویرایش شده در 26/05/1393 ساعت 17:04:41 توسط مهندس احمد یزدانی


بازگشت به صفحه گیاهان دارویی


امتیاز شما به این مطلب

در کادر زیر نظر خود را درج نمایید




 refresh
کد امنیتی را وارد نمایید
روش فعالیت در انجمن کشاورزی
 

 

 

فن پیج انجمن متخصصان کشاورزی بساک