مدیریت

پرورش ماهی در کنار کشاورزی
پرورش ماهی در کنار کشاورزی
غلامحسین اکبری مسئول شیلات بروجرد
در شاليزار مي توان علاوه بر توليد برنج ,  ماهي نيزپرورش داد. شالیزارهايي كه داراي آب كافي وزمين مناسب ومسطح باشند , مي توانند جهت پرورش ماهي كپور مورد استفاده قرار گيرند , بدين ترتيب كه يك پناهگاه كوچك در پايين دست مزرعه برنج احداث مي شود ودر اوايل بهار بچه ماهيان را به داخل اين پناهگاه مي ريزيم و تا زمانيكه شاليزار آماده مي شود ودر آن نشاء كاري صورت مي گيرد , بچه ماهيان در آن پرورش داده مي شوند وزمانيكه طول نشاء ها به حدود 20 سانتي متر رسيد , با برداشتن مرز بين پناهگاه وشاليزار, ماهيها به داخل شاليزار هدايت مي شوند ورشد مي كنند. ولي غذادهي آنها داخل پناهگاه صورت مي گيرد. پس از رسيدن برنج ودر زمان برداشت آن , ماهيها را به داخل پناهگاه هدايت كرده وپس از برداشت برنج دوباره ماهيها داخل شاليزار هدايت مي شوند وحدود يك ماه نيز آنجا پرورش داده مي شوند وبعد از پيدا كردن رشد كافي اقدام به صيد ماهيها مي شود.براي اينكه بتوان در مزارع كشاورزي به طور همزمان اقدام به كشت ماهي وبرنج نمود, بايستي تغييراتي در مزارع اعمال كرد تا امكان كشت توام ماهي وبرنج فراهم گردد.
مكان يابي
 
عموماً زمين هايي بايد جهت كشت توام ماهي وبرنج انتخاب شود كه نفوذپذيري زمين زياد نبوده وهدررفتن آب آن زياد نباشد , زمينهاي رسي در اولويت قرار دارند , زيرا اگر درصد شن زمين زياد باشد آب به داخل زمين نفوذ كرده وبا كمبود آب مواجه مي شود ودر امر مكان يابي بايدبه نكات ذیل توجه نمود:
 
_ درصد رس زمين بالا باشد.
 
_ در طول دوره پرورش كمبود آب وجود نداشته باشد.
 
_ پساب مزارع مجاور وارد مزرعه كشت توام نشود.
 
_ شيب زمين ملايم باشد.
 
_ در مجاورت جاده باشد.
 
_ بعد از برگشت برنج، آب كافي ومطمئن براي ادامه پرورش ماهي موجود باشد.
 
 
اجراي نقشه طرح
 
پس از اينكه مزارع انتخاب گرديدند , اقداماتي به شرح زير جهت تغييراتي در شاليزاروتبديل آن به مزرعه كشت توام ماهي وبرنج بايد انجام شود.  
 
 
الف_ كرت بندي وديواره سازي
 
يكي از مهمترين نكات در احداث مزارع كشت توام كرت بندي و ديواره سازي است , بطور متوسط كرتهاي احداثي بايد حدود 1/0 تا 5/0 هكتار باشد ديواره هاي محاط كننده مزرعه بايد طوري باشد كه حداقل 50-40 سانتي متر آب مزرعه ذخيره گردد, ارتفاع ديواره هاي ورودي و جانبي 60-50 سانتيمتر وديواره هاي خروجي 70 سانتيمتر در نظر گرفته مي شود همچنين عرض ديواره ها حداقل بايد 40- 35 سانتيمتر باشد تا به راحتي بتوان از روي آن تردد نمود.
 
 
 
ب _ احداث حوضچه
 
پرورش ماهي در شاليزار بدون وجود حوضچه (پناهگاه) ميسر نيست , زيرا بايد در زمان سمپاشي , كمبود آب وبرداشت برنج , ماهيان را به داخل حوضچه هدايت نمود, وسعت حوضچه بر حسب تراكم ماهيان مورد كشت بين 5 تا 10 درصد مساحت مزرعه است.حوضچه بايد در پايين دست مزرعه احداث شود تا ماهيان بتوانند در زمان كمبود آب براحتي به داخل حوضچه انتقال يابند , عمق مناسب حوضچه حدود 5/1 - 2/1 متر است ,برروي قسمتي از حوضچه در صورت امكان سايباني احداث مي شود تادر موقع بحراني كه ماهيان به حوضچه انتقال مي يابند به علت گرم شدن آب حوضچه دراثر تابش نو خورشيد تلف نشوند.
 
 
 
 آماده سازي زمين وكشت برنج
 
براساس عرف منطقه و برطبق نظرات كارشناسي شخم اول را حتي الامكان در زمستان يا اسفند ماه برروي زمين اصلي انجام داده وهمزمان مرزهاي داخلي مزرعه را بازسازي وترميم مي نماييم , تهيه خزانه در ابتداي فصل کشت برنج و بر اساس عرف منطقه و به طریق جوی پشته و زیر پلاستیک ازارقام انتخابي زارع انجام مي گردد.
 
_ همزمان با رشد نشاء در خزانه , در زمين اصلي شخم دوم وسوم انجام شده ودر نهايت زمين را صاف نموده تا براي نشاء كاري برنج مهيا شود.
 
_ قبل از نشاء كاري يك نمونه خاك تهيه وبراساس تجزيه خاك ورقم برنج انتخابي كود مورد نياز به زمين اصلي اضافه مي گردد.
 
_ پس از كود پاشي در زمين اصلي توسط زارع با نظر كارشناس براساس فاصله كشت 20×20 براي ارقام محلي و25×25 براي ارقام اصلاح شده نشاء كاري صورت مي گيرد.
 
_ حتي الامكان نشاء كاري تا 25 ارديبهشت به ويژه براي ارقام اصلاح شده انجام مي گيرد.
 
_ البته با توجه به شرايط آب وهوايي هر منطقه از كشور از نظر زماني تمام مراحل يادشده مي تواند متغير باشد.
 
 
 
كشت بچه ماهيان در مزرعه كشت توام
 
الف _ زمان : زمان رهاسازي بچه ماهي در مزرعه برنج حدود 30-20 روز بعد از نشاكاري است البته بعد از نشاكاري بايد روزانه يك سانتيمتر آب مزرعه بالا بيايد به 20 سانتيمتر كه رسيد اقدام به رهاسازي ماهي شود.
 
ب _ تراكم : تراكم بچه ماهي رهاسازي شده بستگي به وسعت حوضچه دارد. بطور متوسط مي توان در هر هكتار 1100-900 قطعه بچه ماهي رهاسازي نمود.
 
ج _ گونه: با توجه به وضعيت آب وهوايي ايران وذائقه مردم ماهي كپور مناسب ترين ماهي جهت رهاسازي در كشت توام است وبه راحتي مي تواند در مقابل عوامل محدود كننده مزرعه از قبيل دما وكمبود اكسيژن مقاومت كند.
 
د _ تركيب : 75-70 درصد ماهيان رهاسازي شده در مزرعه به ماهي كپور اختصاص داده می شود و 30_ 25 درصد ديگر را مي توان به ماهيان آمور , فيتوفاگ وسرگنده اختصاص داد.
 
ه _ وزن : به علت وجود جانوران صياد در مزرعه بهتر است وزن ماهيان بالاي 45-30 گرم باشند( وزن ماهي آمور بايد كمتر از وزن ساير گونه ها يعني حدود 25-20 گرم باشد)
 
 
 
عمليات داشت برنج
 
_ عمليات داشت برنج شامل مبارزه با علفهاي هرز برنج كه به دو روش مبارزه شيميايي وحداقل يكبار وجين دستي توسط زارع با نظر كارشناس انجام می شود.
 
_ در مديريت آب با توجه به آماده كردن زمينه براي پرورش ماهی همزمان با رشد برنج حتي الامكان آب تا ارتفاع 30-20 سانتيمتر بالا آورده مي شود.
 
_ براي مبارزه با آفات وبيماريها و سلامت ماهي وحفظ محيط زيست از مبارزه تلفيقي استفاده می شود. بطوري كه جهت مبارزه با كرم ساقه خوار از زنبور تريكوگرامااستفاده می گرددودر صورتي كه لازم باشد با نظر كارشناس مربوطه اقدام به مبارزه شيميايي مي شود. دراین حالت  مي بايست با كم كردن سطح آب مزرعه ماهيان به حوضچه هدايت شوند وپس از انجام سمپاشي وسپري شدن دوره بحراني ماهيان مجدداً به مزرعه هدايت مي گردند.
 
_ 30 درصد كود اوره در ابتداي زمان تشكيل خوشه به زمين اضافه مي گردد.
 
_ ساير عمليات داشت مزارع برنج با نظارت مستمر كارشناسان مربوطه توسط كشاورز انجام مي شود.
 
 اندازه گيريهاي صفات گياه در مراحل مختلف رشد برنج شامل شمارش تعداد خوشه, ارتفاع بوته وغیره نیز ضروری است كه براساس يادداشت اين صفات مقايسه وارزيابي انجام خواهد شد.
 
 
 
 
 
مراقبت هاي ويژه پرورش ماهي
 
_ علفهاي هرز حاشيه مزارع كه معمولاً براي رشد برنج محدوديت ايجاد مي كند ونيز محل تجمع جانوران موذي نظير مار وقورباغه مي باشد بايستي جمع آوري گردد.
 
_ در اين روش حتي المقدور از غذاي طبيعي مزرعه استفاده مي نمايند و در صورت تمايل جهت رشد بيشتر ماهيان كپور مي توان از سبوس برنج يا نيم دانه گندم استفاده نمود. ميزان غذاي مصرفي به ازاي 2-1 در صدبيوماس (توده زنده) ماهي كپور استفاده می گردد.
 
_ در صورت تغذيه ماهي آمور از گياه برنج در داخل حوضچه علوفه تر ريخته مي شود.
 
_ جهت رشد بهتر فيتوفاگ وسرگنده در داخل حوضچه از كود حيواني استفاده مي شود.
 
- همه روزه بازوهاي محاط كننده مزرعه مورد بازديد قرار می گيرد تا در صورت شكستگي به وسيله گل و كيسه شن ترميم گردند.
 
-  ماهيانه دوبار عوامل فيزيكي وشيميايي آب اندازه گیری شود (عواملي مانند: درجه حرارت , اكسيژن ,  PH, ازت, فسفر,آمونياك ودي اكسيدكربن)
 
-  در هر ماه دوبار ماهيان مورد زيست سنجي قرار گيرند تا از ميزان رشد ونمو آنها اطلاع حاصل شود همچنين از نظر آلودگي انگلي و بيماريهاي احتمالي نیز كنترل گردند.
 
 
 
برداشت برنج
 
در مرحله خميري شدن دانه برنج سطح آب مزرعه را كاهش داده ،ماهي ها را به استخر ذخيره هدايت مي نمايند. پس از رسيدن برنج براساس معمول برداشت وجمع آوري شالي در مزرعه برنج توسط كشاورز انجام مي شود.
 
 
 
پرورش ماهي بعد از برداشت برنج
 
بعد از برداشت برنج مي توان مجدداً ارتفاع آب را افزايش داده در اين مرحله مزرعه برنج تبديل به مزرعه پرورش ماهي خواهد شد.
 
مهمترين مزيت پرورش ماهي بعد از برداشت برنج اين است كه با غرقاب شدن ساقه هاي بريده شده برنج , لاروهاي كرم ساقه خوار برنج و… مورد تغذيه كپور ماهيان قرار مي گيرد. همچنين ماهيان كپور دانه هاي برنج باقيمانده در مزرعه را مورد تغذيه قرار مي دهند.
 
 
 
 صيد ماهي
 
برحسب شرايط آب وهوايي هر منطقه , تغذيه ماهيان , در دسترس بودن آب كافي وبازار فروش زمان صيد ماهي مشخص مي گردد كه در هر منطقه متفاوت است.
 
پرورش ماهي در كنار كار كشاورزي يكي از روشهاي استفاده بهينه از منابع آبي است كه ضمن اشتغالزايي و كمك به اقتصاد خانوار كشاورز موجب غني سازي آب كشاورزي وافزايش محصولات زراعي وباغي خواهد شد.
 
در آب با دماي 8 تا 18 درجه سانتيگراد ميتوان ماهي قزل آلا پرورش داد وبهترين ومناسبترين دما براي تغذيه ورشد ماهي قزل آلا 15 تا 16 درجه سانتيگراد است البته علاوه بر دماي مناسب آب , جريان دائم آب و تعويض آن نيز براي پرورش ماهي قزل آلا لازم وضروري ميباشد.
 
در استخرهاي دو منظوره , آبي كه جهت آبياري از چاه ويا چشمه خارج ميشود قبل از ورود به زمين زراعي به استخر وارد شده و پس از آن خارج وبه مصرف آبياري ميرسد با شروع فعاليت كشاورزي وآبياري محصولات در نيمه اول بهار ماهي در استخر رها شده ودوره پرورش 6 تا 8 ماه خواهد بود.
 
انواع استخرهاي دو منظوره:
 
الف ) استخرهاي ذخيره آب كشاورزي : اكثراً مستطيل شكل بوده ودر نقاطي مشرف به زمين هاي زراعي احداث شده اند در اين استخرها در صورتي ميتوان ماهي قزل آلا پرورش داد كه آب ورودي علاوه بر داشتن شرايط لازم جهت پرورش به ميزاني باشد كه در طول شبانه روز حداقل دو مرتبه آب استخر تعويض شود.
 
 ب )استخرهاي دو منظوره احداثي : كه براساس نقشه هاي تيپ شيلات بصورت سه استخر يا كانال سيماني موازي طراحي ميشود بطوري كه آب به كانال يا استخر اول وارد شده از آن عبور مي كند ودر هنگام ورود به استخر دوم بواسطه اختلاف ارتفاع وريزش آب مجدداً هوادهي شده وسپس به همين طريق وارد استخر سوم شده وبه مصرف كشاورزي وزراعت ميرسد وبدينطريق در كنار كشاورزي در داخل استخرهاي دو منظوره ماهي قزل آلا پرورش داده مي شود.
 
 روش كار:
 
آبي كه در آن ماهي قزل آلا پرورش داده ميشود بايد سرشار از اكسيژن و عاري از گازهاي مضر باشد وآب چاه هاي كشاورزي فاقد اكسيژن كافي و داراي گازهاي زيان بار براي پرورش ماهي قزل آلا است براي رفع اين مشكل از برجك هواده استفاده مي شود كه استوانه اي است با حداقل پنج طبقه توري فلزي چشمه ريز به فاصله بيست سانتيمتر از هم كه بايد از كف آب نما حداقل هفتاد سانتي متر ارتفاع داشته باشد كه در اين حال طبقات توري سطح تماس بيشتري بين آب چاه وهوا ايجاد كرده وباعث جذب اكسيژن هوا توسط آب ودفع دي اكسيدكربن وساير گازهاي زيان بار ميگردد.
 
 
 
پرورش ماهي در استخرهاي دو منظوره كشاورزي
 
ظرفيت توليد هر استخر دو منظوره به ميزان آب چاه وابسته است بعنوان مثال چاهي با آبدهي 20 ليتر در هر ثانيه ميتواند يك استخر دو تني ماهي قزل آلا داشته باشد در صورتي كه چاه با آبدهي 40 ليتر در ثانيه يك استخر چهار تني را پوشش ميدهد.
 
تعداد بچه ماهي مورد نياز با ازاء هر تن توليد 4000 قطعه بوده كه بااضافه كردن ده درصد تلفات احتمالي بايد براي توليد هر تن ماهي قزل آلا تعداد 4400 بچه ماهي به وزن تقريبي 5 گرم تهيه گردد تراكم ماهيان در اين حالت 100-70 قطعه در هر متر مربع ميباشد. اصول ماهيدار كردن و غذادهي ماهيان در استخرهاي دو منظوره با اصول كلي پرورش ماهي قزل آلا يكسان است.
 
پاكسازي استخر:
 
تخته ها وتوريهاي ورودي وخروجي بايستي در طول روز چندين بار بوسيله برس تميز گردند. بايد توجه داشت آب استخرها هميشه تميز وشفاف وكف استخر هميشه نمايان باشد.بهترین زمان برای پاکیزگی استخرها صبحها وقبل از غذا دهي به ماهيان است.قبل از تميزي استخر, ماهيان بايد حدود 15 _ 10 ساعت قبل غذادهي نشده باشند.براي اين كار بايد قاب فلزي ويژه به ارتفاع 50 سانتيمتر وبه عرض استخر تهيه شده , بطوريكه 40 سانتيمتر آن به وسيله تخته يا ايرانيت پلاستيكي فشرده كاملاً غير قابل نفوذ شود وبالاي آن به ميزان 10 سانتيمتر توري باشد. بطوريكه به ميزان 40 سانتيمتر آب داخل استخر بماند ومازاد آن سرريز شود.
 
 
 
 
 
 
 
جهت پاكسازي بايد ابتدا سطح آب را به 40 سانتيمتر رسانده و بعد 4-3 متر اول هر استخر را بوسيله برس شسته وماهيان را در 4 تا 3 متر اول كه شسته شده بوسيله قاب فلزي ساخته شده حبس نموده وشروع به پاكيزه نمودن بقيه استخر نمود كه لجن وپس مانده مواد غذايي موجوددر كف استخر از طريق كف شور ودريچه هاي تعبيه شده به همين منظور خارج گردند.بطوري كه لجن ومواد زائد استخر اول وارد استخر دومي يا سومي نگردد ودفعات غذادهي صبح حذف شده وفقط غذادهي بعدازظهر به ماهيان داده شود.مواردي كه هنگام قطع برق واز كار افتادن پمپ اصلي بايد رعايت شود:
 
_ راه اندازي پمپ برگشت
 
_ قطع غذادهي
 
_ جلوگيري از هر گونه استرس به ماهيان
 
_ جلوگيري از پاكيزه نمودن استخر
 
  تغذیه :
 
اصول تغذیه شامل نوع ،میزان و دفعات غذادهی در استخرهای دو منظوره از روشهای کلی اصول غذادهی ماهیان قزل آلا تبعیت می کند.
 
 
 
كانالهاي كشاورزي حد واسطي بين يك منبع آبي (رودخانه , سراب و…) و زمينهاي كشاورزي محسوب مي شوند كه معمولاً بصورت سيماني مي باشند. اين كانالها با عمق كم وحداكثر چند متر عرض وطولي برابر با چند صدمتر هستند. شيب كانالهاي كشاورزي 20-10 سانتيمتر در 30 متر است . حد مطلوب تعويض آب در آنها 3-2 مرتبه در ساعت مي باشد. كانالهاي كشاورزي در صورت دارا بودن شرايط مناسب (دما , ميزان آب , طول وعمق مناسب , عدم آلودگي و…) مي توانند جهت پرورش ماهي قزل آلا استفاده شوند, كه معمولاً اين كانالها توسط توريهايي به فاصله هاي حدود 30 متر از يكديگر مجزا مي شوند. بطور كلي پتانسيل نگهداري ماهي در آنها بين 35-25 كيلوگرم در متر مكعب در نوسان است. از آنجائيكه ميزان اكسيژن محلول درطول كانال كاهش مي يابد واز طرف ديگر بار آلودگي آن افزايش مي يابد در فاصه هاي معيني از كانال آب جاري هوادهي مي شود.
 
 
 
ماهيدار كردن كانال :
 
اندازه كانالهايي كه بچه ماهيان را در آن مي ريزيم متفاوت است وبستگي به وزن ماهي دارد:
 
_ براي ماهيان كه حدود 3 تا 5 گرم وزن دارند طول كانال تقريباً 10 متر , عرض 1 متر وعمق 5/0 متر است.
 
_ براي ماهياني كه حدود 10 تا 20 گرم وزن دارند طول كانال تقريباً 20 متر, عرض 3 متر وعمق 8/0 متر است.
 
_ برای ماهياني كه بالاتر از 50 گرم هستند طول كانال 30 متر, عرض 6-5 متر وعمق 2/1 متر است.
 
معمولاً عرض كانالها بايد 1/0 طول آنها باشد. پس از مشخص شدن محل خريد بچه ماهي , دريافت گواهي بهداشتي وتاييد شيلات استان لازم است . 24 ساعت قبل از بارگيري وحمل بچه ماهيان، قطع غذا بايد صورت گيرد زيرا اگر ماهيان تغذيه كرده باشند هضم غذا نياز به اكسيژن اضافي داشته ودر هنگام حمل ونقل ماهي دچار استرس مي شود. بعد از رهاسازي ماهيان نيز بايد تا 24 ساعت از غذادهي خودداري كرد. 
 
 
 
 غذادهي :
 
 اصول غذادهي ماهيان در كانال از الگوي غذادهي كلي ماهيان قزل آلا تبعيت مي كند.
 
 
 
پاكسازي كانال:
 
پاك كردن دريچه ها وکف كانال:
 
 بهترين زمان براي پاكيزه كردن كانالها صبحها و قبل از غذادهي به ماهيان است. قبل از تميز كردن حدود 15-10 ساعت قبل از غذادهي قطع مي شود. تخته ها وتوريهاي ورودي وخروجي در طول روز بايستي چندين بار بوسيله برس تميز گردند كف كانال ها بايد هفته اي يكبار پاكيزه شود, زيرا قزل آلا به آب شفاف حاوي اكسيژن بالا نيازمند است.
 
در تميز كردن كانال ابتدا سطح آب را كم كرده (بسته به ارتفاع آب استخر) بعد 3 تا 4 متر اول كانال را بوسيله برس شسته وماهيان را در 3_ 4 متر اول كه شسته شده بوسيله قاب فلزي دست ساز حبس نموده وشروع به پاكيزه نمودن بقيه كانال مي نماييم تا لجن وپس مانده غذايي موجود در كف استخر از طريق دريچه هاي تعبيه شده جهت اين منظور خارج شود به طوريكه لجن ومواد زائد كانالها وارد كانالهاي بعدي نشود. دفعات غذادهي صبح نيز حذف شده وفقط بعدازظهر ماهيان غذادهي مي شوند.
 
 
 
صيد وعرضه ماهيان به بازار:
 
بعد از 5 تا 6 ماه از شروع دوره پرورش , كه وزن ماهيان به 250 تا 300 گرم رسيد اقدام به صيد آنها مي كنند. به منظور جلوگيري از تسريع فساد وحفظ شكل ماهي پس از صيد بايد به مدت 48-24 ساعت قبل از صيد نسبت به قطع غذاي ماهيان اقدام نمود.
 
 
 
بهتر است قبل از صيد برآوردي از مقدار ماهيها صورت گيرد تا عمليات بازاريابي بهتر انجام شود.
 
صيد ماهي هاي موجود در كانال كشاورزي به دو طريق انجام مي شوند:
 
1) اگر تخليه كامل آب كانال امكان پذير باشد كانال تخليه شده , كل ماهيان صيد مي شود
 
2)  در كانال هاي با آب جاري كه امكان متوقف نمودن آب جاري وجود نداشته باشد ماهي ها را در گوشه اي از كانال جمع كرده آنها را صيد مي كنند.
 
3)  در پايان ماهيان صيد شده را در جعبه گذاشته لابه لاي آنها خرده هاي يخ ريخته تا ماهي با كيفيت بالا در بازار عرضه شود.
منبع:shilat-borojerd.blogfa.com

نوشته شده در شنبه سی ام فروردین 1393 ساعت 19:03:49 توسط مهندس احمد یزدانی


بازگشت به صفحه پرورش ماهی سردابی


ناشناس در تاریخ نهم مرداد 1395 گفته است

تکلیف سموم شیمیایی و فلزات سنگین که وارد بدن ماهی میشود در این طرح چه می شود.

پاسخ Admin در تاریخ نهم مرداد 1395








امتیاز شما به این مطلب

در کادر زیر نظر خود را درج نمایید




 refresh
کد امنیتی را وارد نمایید
ترجمه تخصصی متون شیلاتی

با سلام 

به اطلاع کاربران عزیز می رساند که کلیه متون تخصصی شیلاتی در کمترین زمان ممکن با هزینه مناسب توسط کادر مجرب انجام و در خدمت شما قرار میگیرد

با تشکر مدیریت

email : tarjome.shilat@gmail.com