گیاهان دارویی مرتعی
گیاهان دارویی مرتعی
روش های تولید وبهره برداری از گیاهان دارویی مرتعی(بخش اول)
تعریف گیاهان دارویی ومعطر
گیاهان دارویی به گیاهانی گفته می شود که دارای مواد موثر مشخصی است ودر درمان بیماری ویا پیشگیری از بروز آن مورد استفاده قرار می گیرد،ونام آن در یکی از فارماکوپه های (داروشناسی) معتبر بین المللی ذکر شده باشد.
 
تهیه فهرست گیاهان دارویی هر کشوراز قوانین و مقررات پیشرفت های علمی وفرهنگ ملی آن کشور که همگی در تدوین فارماکوپه مدنظر قرار می گیرد تأثیر می پذیرد.
 
اندامهای برخی گیاهان مانند برگ درخت گردو،پوست میوه لوبیا دارای مواد موثری هستند که برای مداوای برخی بیماری ها کاربرد دارند برخی بر این باورند چون این گیاهان فقط برای تولید این مواد موثر کشت وکار نمی شوند بنا براین گیاه دارویی محسوب نخواهند شد. درواقع گیاهانی که حداقل دارای صفات زیر باشد گیاه دارویی نامیده می شود:
1-      در پیکر این گیاهان مواد ویژه ای به عنوان مواد موثر یا متابولیت های ثانویه ساخته و ذخیره می شود وبرای مداوای برخی از بیماریها مورد استفاده قرار       می گیرد.
2-      اغلب ممکن است اندام ویژه ای چون برگ،ساقه،ریشه،گل و میوه بیشترین مواد موثره را داشته باشد بنابراین همیشه نمی توان کل اندام های گیاه را منبع ماده دارویی ویژه ای دانست.
3-      اندام های گیاهی برداشت شده؛ آماده سازی وفراوری می شوند یعنی آنها تحت تأثیر عملیات ویژه ای مانند جداسازی،خرد شدن ، خشک کردن ، تخمیرو.. قرار گرفته وسپس استفاده می شوند به طور معمول این اندام ها به صورت سنتی وفقط با خشک کردن با عنوان کالای عطاری عرضه می شوند.
به طور کلی گیاهان دارویی دارای انواع یک ساله ،دوساله ،چند ساله ،علفی،خشبی(بوته ای)،درختچه ای یا درختی هستند.که از هر کدام گیاهان زیر رامی توان معرفی کرد
 
ازگونه های یک ساله
 
          کاکوتی     Ziziphora tenuoil      از خانواده   Labiatae 
 
از گونه های دوساله
 
        سنبل الطیب Valeriana officinalis     ازخانواده   valerianaceae
 
از گونه های چند ساله
 
         کاکوتی  Ziziphora clinopolioides     ازخانواده  Labiatae
 
از گونه های علفی
 
          مرغ   Cynodon datylon       از خانواده   Poaceae
 
از گونه های خشبی    
 
کلاه میر حسن Acantholimon pterostegium    از خانواده  Plumbaginaceae
 
از گونه های درختچه ای
 
      زرشک   Berberhs vulgare   از خانواده  Berberidaceae 
 
       عُناب    Ziziphos jujube         از خانواده   Rumnaceae
 
از گونه های درختی
 
     دارتالاب      Taxodiu distichom     از خانواده  Taxodhaceae 
 
-جمع آوری آنها اغلب با دست امکان پذیر است ولی پس از برداشت، محصول جمع آوری شده باید تحت تأثیر عملیات مناسب مثل خشک کردن،استخراج ماده موثره،بسته بندی و... قرار گیرد تا قابل مصرف شود.
 
 گیاهان ادویه ای:
 
ادویه به موادی گیاهی معطری گفته می شود که از بخش های سخت گیاهان برداشت شده وبرای افزودن طعم به غذاها به هنگام پختن مورد استفاده قرار می گیرد. مانند فلفل سیاه ، میخک ، وانیل ونعناع و...
 
به گیاهانی که حاوی این مواد هستند گیاهان ادویه ای گویند.
 
چاشنی ها
 
به مواد معطری گفته می شود که برای افزودن طعم به غذاها پس از پختن به کار برده می شوند وبه طور معمول مزه تندی دارند. برای مثال:رب انار ، آبغوره وآب نارنج.
 
اسانس ها
 
اسانس ها محلول ها یا عصاره های الکلی دارای روغن های فرار هستند. مثل روغن های فرار خوراکی :روغن کنجد،روغن های فرار صنعتی مثل چوب سدر ، برگ کاج ؛روغن های فرار برای تولید عطر ولوازم آرایشی مثل روغن های: رز ، نعناع واکالیپتوس.
 
گیاهان اسانس دار افزون بر صنایع غذایی و بهداشتی در داروسازی نیز مصرف فراوانی دارند وامروزه تولید اسانس زمینه ی بسیار مناسبی برای صادرات بشمار می آید ودر ارتقاع ارزش افزوده حاصل از کشت گیاهان دارویی اهمیت بسزای دارند. به طور کلی مواد معطر گیاهی را می توان به 7 گروه زیر تقسیم کرد:
 
1-      برگ وقسمت های گیاهان جوان(بافت جوان) همچون:نعناع menta sp) )، ریحان(sp ocimum)، مرزنگوش (origanum sp)، کاکوتی(ziziphora sp) ،مریم گلی(salvia sp)،مرزه(satureja sp)، آویشن(timus sp)،شوید(anetum sp)،جعفری(pteroselinum sp).
 
2-      پوست های معطر مانند: دارچین،لاله درختی وکاسیا
 
3-      گلها مانند: زعفران(crocus sp)،میخک (غنچه گل)(Dianthus sp)،گلرنگ(sp Carthamus) (کافیشه)، گل همیشه بهار(Calundula sp)،گل محمدی(Rosa sp) علف کِوَر یا کِبَر(Capparis spinosa) که از گل آن برای داروی ضد رماتیسم استفاده می شود.
 
4-      ریشه ها،ریزوم ها وغده های زیرزمینی مانند:زنجبیل، ریواس ،سنب الطیب،گل قاصد(Taraxacum)
 
5-      میوه ها شامل :انواع فلفل(Piper sp) که شامل فلفل سیاه ،سفید،قرمز و شیرین،انواع زیره(Carum sp) زیره سیاه ،سبز، سفید و کوهی و تخم گشنیز،تخم کرفسفسماق،زرشک،وانیل و لیمو امانی.
 
6-      دانه ها مانند:شنبلیله(Terigonella sp) سیاه دانه ،کنجد و خشخاش 
 
7-      عصاره ها مانند:عصاره وانیل و تمر هندی
 
گاهی برخی از ادویه ها به صورت مخروط تهیه می شوند. برای مثال: پودر کاری، که از ترکیب تعدادی ادویه مانند زرد چوبه ،کاسیا ،تخم گیشنیز، رازیانه،زنجبیل،فلفل قرمز،خردل ،فلفل فرنگی شیرین ساخته می شود.
 
از برخی چاشنی های مشخص به عنوان داروی ضد میکروب وضد فساد مواد غذایی استفاده می گردد.برای مثال: تخم رازیانه،زیره سیاه،زیره سبز،دارچین،میخک،فلفل و زردچوبه از تعفن گوشت تا حدود زیادی جلوگیری می کند.
 
برخی ادویه ها وچاشنی ها با توجه به مقدار یا غلظت مورد استفاده آنها ممکن است اثر باکتریواستاتیکی خفیفی داشته باشند؛ ترکیبات شیمیایی آنها برای میکروارگانیزم ها کشنده نبوده ولی به شدت مانع رشد وتکثیرآنها می گردد.
 
 برای مثال دارچین ومیخک به دلیل داشتن مواد سینامیک آلدهید واوژنول بر بیشتر باکتری ها موثرند.  دانه فلفل خرد شده وفلفل فرنگی شیرین اثر بازدارندگی کمی دارد.همچنین آویشن ،برگ بو،مرزنجوش،نعناع،روزماری و فلفل سیاه حتی ممکن است رویش مخمرها وکپک ها را مانع شوند.
برچسب:زرشک , عُناب    Ziziphos jujube ,کلاه میر حسن Acantholimon pterostegium,مرغ ,گیاهان دارویی,خواص گیاهان دارویی,روش عصاره گیری گیاه, کاکوتی  Ziziphora clinopolioides,روش عرق گیری گیاه,اموزش عرق گیری گیا 

نوشته شده در سه شنبه سوم دی 1392 ساعت 21:18:41 توسط مهرنوش رضایی


بازگشت به صفحه گیاهان دارویی


امتیاز شما به این مطلب

در کادر زیر نظر خود را درج نمایید




 refresh
کد امنیتی را وارد نمایید
روش فعالیت در انجمن کشاورزی
 

 

 

فن پیج انجمن متخصصان کشاورزی بساک